فرهنگ لغات مصطلح در زمینه سلول های بنیادی

1-Bone marrow stromal cells:
جمعیتی از سلول هایی بنیادی در داخل مغز استخوان که قادر به تبدیل شدن به سلول های خونی نیستند اما توانایی تبدیل شدن به سلول های استخوانی ، غضروفی ، چربی و بافت پیوندی فیبروتیک را دارند.

2-Cell culture :
رشد سلول ها در محط آزمایشگاه و در یک محیط مصنوعی جهت اهداف تحقیقاتی

3 - embryonic stem cell:
سلول های اولیه نابالغ و تمایز نیافته ای که از یک جنین قبل از لانه گزینی گرفته میشود و توانایی تبدیل شدن به سلول های بالغ مختلف را دارند.

4- embryonic stem cell line:
سلول های بنیادی جنینی که در محیط آزمایشگاه کشت داده می شوند.این محیط ویژه باعث می شود سلول ها قادر به تقسیم شدن باشند ضمن اینکه قادر به تمایز و تبدیل شدن به سلول های اختصاصی نیستند.

5-enucleated :
سلولی که هسته ان برداشته شده باشد.

6-feeder layer : لایه ای از سلول ها که وظیفه ان حفظ و نگهداری (عمدتا فیزیکی) سلول های کاشته شده در محیط کشت می باشد.برای سلولهای انسانی این سلول ها معمولا سلول های فیبروبلاست موشی و یا سلول های فبروبلاستی انسانی هستند.

7- hematopoitic stem cells :
نوع خاصی از سلول های بنیادی که قادر به تبدیل شدن به سلول های خونی مختلف مانند گلبول های قرمز خون، گلبول های سفید خون و پلاکت می باشند.

8- in vitro :
معادل لاتین in glass به معنی در محیط ازمایشگاه و یا در لوله آزمایش و یا در کل در محیط مصنوعی

9-Mesenchymal stem cells:
سلول هایی که از بافت پیوندی غیر بالغ جنینی گرفته می شود. یک نوع خاص سلول های تخصصی به نام chondrocyte هستند که از این سلول ها منشاء می گیرند که می توانند بافت غضروفی تولید کنند.

10- microenvironment :
مولکول ها و سایر مواد دراطراف سلول ها در یک بافت زنده یا در محیط آزمایشگاه که نقش مهمی در تعیین خصوصیات سلول ها را بر عهده دارند.

11- multipotent :
توانایی یک سلول بنیادی در تبدیل شدن به بیش از یک نوع سلول اختصاصی در بدن.

12- pluripotent :
توانایی یک سلول بنیادی در تبدیل شدن به تمام انواع سلول های بدن را میگویند.البته باید توجه داشت که این سلول ها قادر به تبدیل شدن به سلول های بافت های خارج جنینی مانند جفت و امنیون را ندارند.

13-Totipotent : به توانایی سلول های بنیادی در تبدیل شدن به تمام انواع سلول های بدن وهمچنین بافت های خارج جنینی مانند جفت اشاره دارد.

14- neural stem cells :
یک نوع از سلول های بنیادی که در بافت عصبی یافت می شود و توانایی تبدیل شدن به سلول های مختلف بافت عصبی مانند نورون ها و اولیگودندروسیت ها را دارند.

15- passage :
یک مرحله از رشد و تقسیم سلولی درازمایشگاه و در در محیط کشت.

16- platisity :
توانایی یک سلول بنیادی که از بافت خاصی گرفته شده در تولید سلول های بالغ بافت متفاوت دیگری.

17-transdifrentiation :
فرایندی که در ان یک سلول بنیادی از یک بافت مشخص به سلولی بالغ از بافت دیگر تبدیل می شود.

سلول های بنیادی جنینی :

کدام مرحله از زندگی رویانی برای تولید Stem Cell(SC) مهم است؟
سلول های بنیادی جنینی همان طور که از اسمشان مشخص است از جنین گرفته می شوند.در واقع این سلول ها از جنین های گرفته می شوند که از طریق لقاح مصنوعی((IVF در آزمایشگاه و با اطلاع اهداکنندگان اسپرم و تخمک به دست آمده اند.هیچگاه این سلول ها در یک رویان که از بدن مادر گرفته شده استخراج نمی شوند.جنینی که از آن سلول های بنیادی گرفته می شود به طور طبیعی حدود سن چهار یا پنج روزگی را دارد و به شکل یک توده گرد است که آن را بلاستوسیست ((blastocyst می نامند.
در واقع blastocyst ساختار مخصوصی هست که از3 بخش تشکیل شده است :
1-trophoblayt که لایه سلول های احاطه کننده blastocyst هستند.
2-blastocoel که در واقع یک حفره در داخل blastocyst است.
3-inner cell mass : گروهی متشکل از تقریبا 30 سلول که در یک انتهای blastocyst دیده می شود.

B.چگونه سلول های بنیادی در آزمایشگاه کشت داده می شوند؟
رشد سلول های بنیادی در محیط آزمایشگاه را اصطلاحا "کشت سلولی" یا "cell culture " می نامند.در واقع جدا کردن سلول های بنیادی جنینی از طریق انتقال inner cell masis به یک ظرف کشت آزمایشگاهی پلاستیکی که شامل یک بستر تغذیه ای به نام "محیط کشت" یا "culture medium" می باشد انجام می گیرد.تقسیم و ازدیاد سلول ها بر روی سطح این ظرف انجام می گیرد. سطح داخلی این ظرف به صورت typical به وسیله سلول های پوست جنین موش پوشیده شده است. این سلول ها قادر به تقسیم شدن نیستند. به این لایه پوشاننده سلولی در اصطلاح feeder layer گفته می شود.دلیل استفاده از این سلول ها فراهم آوردن یک سطح طبیعی به منظور چسپیدن سلول های inner cell mass به آن و عدم جداشدنشان است. در واقع این عمل به منظور حمایت فیزیکی از سلول هایمان انجام می گیرد.
در ضمن سلول های این لایه مواد مغذی را به داخل محیط کشت رها می کنند.
اخیرا دانشمندان راه های جدیدی را به منظور کشت سلولهای بنیادی جنین بدون استفاده از feeder layer را فراهم کرده اند.این روش به عنوان نقطه عطفی در فرایند کشت سلولی به حساب می آید.زیرا ریسک انتقال برخی مواد مضر و اسیب رسان از سلول های موشی به سلول های انسانی را به حداقل می رساند.(این مواد مضر شاملMacromulecules مثل Viruses می باشد)
پس از چند روز سلول های کشت داده شده شروع به رشد و تقسیم شدن (proliferation) در این محیط می کنند.
هنگامی که این عمل انجام گرفت سلول های کشت داه شده که الان زیاد شده اند را از این محیط برداشته و به محیطهای تازه کشت منتقل می دهند.
پروسه کشت مجدد سلول ها بارها و بارها برای چندین مرتبه و به مدت چندین ماه تکرار می شود. این عمل را اصطلاحا subculturing می نامند. هر کدام از سیکل های subcultring را در اصطلاح پاساژ(passage)
می نامند. بعد از 6 ماه یا بیشتر 30 سلول اولیه که در غالب inner cell mass استفاده کردیم تبدیل به هزاران میلیون "سلول بنیادی جنینی" می شوند. سلول هایی را که در این دوره 6 ماه و در این محیط کشت مخصوص تقسیم شده و در عین حال تماییز نیابند را چند ظرفیتی (pluripoten) می نامند. حال اگر این سلول ها از نظر ظاهر ژنتیک نیز طبیعی باشند آن ها را embryonic stem cel line می نامند.
یک cell line را می توانیم تثبیت کنیم (البته این عمل در مراحل قبل هم قابل انجام است) و آن ها را فریز کرده و به آزمایشگاه های دیگر به منظور کشت بیشتر و آزمایشات فراتر منتقل کنیم.

C .تست های آزمایشگاهی انجام شده به منظور تشخیص سلول های بنیادی جنینی کدامند؟
در مراحل مختلف کشت سلول، دانشمندان سلول ها را مورد آزمایش قرار می دهند و تا ببینند آیا سلول های مذکور توانایی ها و ویژگی های سلول بنیادی را دارند یا خیر.به این فرایند در اصطلاح characterization گفته می شود.
تا کنون دانشمندان بر روی این قضیه که کدام تست می تواند به عنوان تست استاندارد به منظور تشخیص و اندازه
گیری خواص این سلول ها به کار رود توافق نکرده اند. هر چند بسیاری از این تست ها که مورد استفاده قرار می گیرند نمی توانند ویژگی های این سلول ها به طور کامل مورد بررسی قرار بدهند.به همین دلیل دانشمندان به منظور بررسی این سلول ها از چندین تست به طور هم زمان استفاده می کنند.
این تست ها شامل موارد ذیل است :
1- رشد و subcultring سلول ها به مدت چند ماه : این تست ما را مطمئن می سازد که سلول ها قدرت و توانائی نوسازی خود برای مدت طولانی (long-term self-renewal) دارند.دانشمندان سلول های حاصل از این عمل را در زیر میکروسکوپ بررسی می کنند تا مطمئن شوند که سلول ها ظاهری ساده دارند و در ضمن تمایز هم پیدا نکرده اند (undifferentiated).
2- استفاده از تکنیک های مخصوص جهت تعیین حضور مارکرهای سلولی خاص بر روی سطح این سلول ها که فقط در سلول های تمایز نیافته دیده می شوند.
3- یک تست دیگر که مورد استفاده قرار می گیرد بررسی حضور پروتئین مخصوصی به نام oct-4است که فقط در سلول های غیر تمایز یافته (undifferentiated) دیده می شود.
این پروتئین در واقع یک فاکتور رو نویسی است که موجب تغییر حالت ژن بین دو حالت روشن و خاموش در زمان مناسب می شود. پدیده ای که به منظور تمایز سلول ها و هم جنین توسعه جنین یک امر ضروری است.
4- بررسی کروموزوم ها زیر میکروسکوپ : روشی است که به ما کمک می کند تا ببینیم آیا کروموزوم ها، آسیب دیده اند یا خیر و هم چنین می توانیم از نظر سالم بودن تعداد آن ها نیز این عمل را انجام بدهیم. البته این آزمایش مشخص نمی کند که آیا در سلول های مذکور جهش اتفاق افتاده است یا خیر.
5- تعیین اینکه آیا سلول های مذکور بعد از فریز شدن مجددا قادر به تقسیم و کشت دادن هستند یا خیر.
6- به منظور تعیین قدرت سلول ها در تبدیل شدن به سلول های تخصصی ، می توان 3 تست را روی آن ها انجام داد.
* : اجازه دادن به سلول که در میحط کشت به طور هم زمان تمایز نیز پیداکنند.
* : دستکاری سلول ها که این اجازه را به آن ها می دهد تا به سلول ها تخصصی تمایز پیدا کنند.
* :تزریق سلول های مذکور به موش به منظور بررسی توانائی تولید موتورهای خوش خیم به نام تراتوما (tratoma) [تومورهایی متشکل از سلول هایی تمایز یافته و یا تا حدودی تمایز یلفته است که مشخص کننده این توانائی در سلول های بنیادی جنینی است که اینها قادر به تبدیل شدن و تمایز به انواع متعددی از سلول ها می باشند]
D :چگونه سلول های بنیادی جنینی را به سمت تمایز تحریک می کنند؟
تا زمانی که سلول های ما در یک محیط کشت معین و تحت شرایط خاص کشت قرار داشته باشد قادربه تبدیل شدن به سلول های تخصصی نیستند. اما اگر این شرایط را تغییر بدهیم به گونه ای که سلول ها بتوانند در کنار هم قراربگیرند و تشکیل اجسام شبیه رویانی را بدهند سلول های مذکور شروع به تمایز می کنند.
این سلول ها می توانند به سلول های عضلانی ، سلول عصبی و بسیاری از انواع سلول های دیگر تبدیل شوند. اگرچه تمایز هم زمان به عنوان نشانه ای در اثبات سالم بودن محیط های کشت سلولی می باشد اما یک راه موثر برای تولید کشت هایی از انواع سلولی نمی باشد.
به منظور فائق آمدن به این مشکل دانشمندان زیادی توجه خود را بد سمت تمایز سلول ها به یک سلول تخصصی خاص معطوف کردند.برای رسیدن به این هدف آن ها اقدام به تغییر در ترکیبات شیمیائی محیط های کشت، تغییر سطح ظروف کشت و تغییرات ژنتیکی به وسیله وارد کردن یک ژن خاص در سلول ها کردند و در طی این سالها اصول خاص را به منظور تمایز سلول ها به انواع تخصصی را پایه گذاری کردند که تحت عنوان اصول تمایز مستقیم (DD) شناخته می شوند.
برای دیدن عکس در اندازه بزرگتر اینجا کلیک کنید.
اگر دانشمندان بتوانند روش قابل اطمینانی را به منظور DD پیدا کنند امیدهای تازه ای را برای درمان برخی بیماریهای خاص در انسان با کمک سلول های بنیادی را به وجود می آورند.

بیماریهای که پتانسیل های درمان با این سلول هارا دارند شامل پارکینسون ، دیابت ، آسیب های نخاعی ، تخریب سلول های پورگینژ، دیستروفی عضلانی دوشن ، بیماریهای قلبی و بیماریهای مربوط به ناتوانی یا کم توانی در قدرت دیدن یا شنیدن و بسیاری دیگر از بیماری ها می باشند.

سلولهای بنیادی و بیماری ها

راه های زیادی برای استفاده از سلول های بنیادی در تحقیقات پایه و در تحقیقات بالینی وجود دارد.با این وجود از نظر تکنیکی سختیهای زیادی بین تئوری های امیدبخش در درمان بیماری ها و رسیدن به یک روش عملیاتی مناسب در درمان ان ها وجود دارد .که پر کردن این فاصله تنها با انجام ازمایشات و تحقیقات بیشتر و بیشتر امکان پذیر است.
مطالعه و تحقیق در زمینه سلول های بنیادی جنینی انسان اطلاعات زیادی را در مورد حوادث اتفاق افتاده در حین زندگی داخل رحمی انسان به ما میدهد.یکی از نتایج اولیه این تحقیقات نحوه تبدیل شدن سلول های غیر تمایز یافته که در واقع همان سلول های بنیادی هستند به سلول های تمایز یافته و بالغ بافت های مختلف بدن است. دانشمندان دریافته اند که روشن و خاموش شدن پرخی ژنها مسئول این عمل است. که خود این پدیده در اثر علائم و سیگنال هایی است که به سلول داده می شود.خواستگاه این علائم می تواند از محیط خارج باشد و یا از داخل خود سلول باشد.در جریان برخی از بیماری ها مانند سرطان ها و یا نقص های مادرزادی عملکرد ژنها دچار اختلال می شود و موجب تقسیم و یا تمایز غیرطبیعی سلول ها می شود. اطلاعات تکمیلی درزمینه نحوه کنترل ژنتیکی ومولکولی این پدیده می تواند افق های تازه ای را در زمینه ای درمان ویا محدود کردن این بیماری ها در مقابل ما قرار دهد.مشکل اصلی دانشمندان در زمینه استفاده از سلولهای بنیادی جهت درمان این است که هنوز به طور کامل سیگنالهایی راکه موجب روشن وخاموش شدن ژن های مختلف می شودبه طور کامل کشف نشده اند تا بتوان با استفاده از ان ها تقسیم و تکامل سلولهای بنیادی را کنترل کند.
همچنین کاربرد دیگر سلولهای بنیادی در آزمایشات دارویی است.در واقع با استفاده از این سلولها می توانیم اثر داروهای مختلف را بر روی سلولهای مختلف ازمایش و بررسی کنیم . در این زمینه گاهی به جای سلولهای بنیادی اصلی از سلولهای مشتق شده از آنها استفاده می شود این عمل موجب می شود که ما بتوانیم اثر دارو را برروی سلولهای خاص تری بررسی کنیم .انواع دیگری از CELL LINE نیز می تواند در این زمینه مورد استفاده قرار بگیرد. برای مثال سلول های گرفته شده از تومورها که می توانندبه منظور بررسی اثر دارو بر روی سلول های سرطانی و پدیده تومورزایی مورد استفاده قرار می گیرد.البته مزیت استفاده از سلول های سلول های بنیادی در این تحقیقات این است که طیف وسیع تری از سلول ها را می توان در این تحقیقات مورد بررسی قرار داد. نکته مهم در این سلول ها این است که محیط فراهم شده برای ان ها باید کاملا شناخته شده و کنترل شده باشد تا بتوان نتایحاصله را با هم مقایسه و در عین حال تاثییر داروهای مختلف را نیز بتوان با کدیکر مقایسه کنیم. بنابر این دانشمندان این توانایی را خواهند داشت چگونگی تاثییر یک دارو را بر پدیده تمایز سلول ها بررسی کنند.شاید یکی دیگر از مهمترین توانایی های سلول های بنیادی استفاده از ان ها در پدیده CELL-BASED THERAPY یا اصطلاحا "استفاده از سلولهای خاص" در درمان بیماری هاست. امروزه از ارگان ها و بافت های اهدا شده به منظور جایگزینی بافت ها و ارگان هایی که دچار تخریب شده اند استفاده می شود. اما یک مشکل اصلی این است که همواره احتیاجات مراکز پیوند ما از تعداد اعضاء اهداء شده قابل پیوند به مراتب بیشتر است.
اما استفاده از سلول های بنیادی به منظور تولید سلول های جدید، تمایز مستقیم این سلول ها به سلولهای نوع خاصی از بدن امید رسیدن به یک منبع جدید تجدید پذیر به منظور جایگزین کردن سلولها در بافت ها خاص را در درمان بیماری ها نوید می دهد.از جمله این بیماری ها می توان به بیماری های سیستم عصبی مرکزی مانند Parkinson ، Alzheimer ، اسیب های نخاعی ، سکته ها و نیز درسوختگیها و بیماریهای قلبی و دیابت و آرتریت روماتئید استفاده کرد.
برای مثال میتوانیم سلول های عضلانی قلب را در محیط آزمایشگاه تولید و سپس آن ها را به منظور ترمیم ضایعات قلبی به عضلات قلب پیوند بزنیم. اخیرا تحقیقات زیادی نیز نشان داده است که می توانیم سلول های بنیادی خونساز را مستقیما به عضلات قلب تزریق کرد سپس این سلول ها در همان جا تمایز پیدا می کنند و به ترمیم عضله باقی مانده کمک می کنند. ( برای دیدن عکس اینجا کلیک کنیدDownload file)
همچنین در مورد بیماران دیابتی این سلول ها قابل استفاده اند. بیماران دیابتی نوع 1 در واقع افرادی هستند که سیستم ایمنی بدن آنها در مقابل سلول های سازنده انسولین در پانکراس واکنش نشان می دهند و آن ها را تخریب می کنند. حال اگر بتوانیم سلول های سازنده انسولین را در داخل شرایط آازماشگاه ساخته و به بدن فرد پیوند بزنیم( مثلا به زیر پوست وی) این سلول ها شروع به ساخت انسولین کرده و علائم بیماری از بین می رود.
به منظور رسیدن به یک روش امید بخش و در عین حال فابل اعتماد در “سلول درمانی جدید” برای بیماری های تخریب کننده بافت های بدن دانشمندان باید توانایی دستکاری آسان و مجدد سلولهای بنیادی را به منظور رسیدن به ویژگی های مشخص جهت یک تمایز و پیوند موفق را داشته باشند. برای این منظور بایداصول زیر را مد نظر قرار داد:

1-تقسیم کافی سلول ها و تولید مقدار معینی از بافت مورد نظر.
2-تمایز سلول های بنیادی به سلول های بالغ مورد نظر
3-زنده نگه داشتن سلول ها در داخل بدن گیرنده
4-هماهنگ شدن سلولهای پیوندی با سلول های بافت اطراف
5-بهبود عملکرد در طول زندگی بیمار
6-پیشگیری از هر نوع اسیبی و به هر طریقی به بیمار

پدر پژوهش هاي ناشناخته ايران

    
    مرحوم دكتر سعيد كاظمي آشتياني در اول فروردين ماه سال 1340 در تهران چشم به جهان گشود و پس از گذراندن تحصيلات ابتدايي و متوسطه در سال 1359 وارد دانشگاه علوم پزشكي ايران شد. وي پس از اخذ مدرك كارشناسي ارشد در رشته فيزيوتراپي در اين دانشگاه موفق به ادامه تحصيل در مقطع دكتري رشته علوم تشريحي با گرايش جنين‌شناسي در دانشگاه تربيت مدرس شد و در اسفندماه 1376 با رتبه ممتاز فارغ‌التحصيل شد. وي از سال 1361 همكاري خود را با جهاد دانشگاهي آغاز كرد.
    
    او در بخش طرح‌ها و تحقيقات جهاد دانشگاهي علوم پزشكي ايران و از سال 1371 به عنوان رييس واحد علوم پزشكي ايران در جهاد دانشگاهي خدمت كرد. در سنگر علم با توجه به تخصص و همت والاي وي در سال 1369 موفق به تاسيس موسسه رويان به منظور ارايه خدمات آموزشي، پژوهشي و درماني به جامعه گرديد و با تلاش‌ها و پيگيري‌هاي وي اين موسسه به پژوهشكده ارتقاء و موفق به اخذ مجوز از شوراي گسترش وزارت علوم و بهداشت و درمان و آموزش پزشكي و وزارت علوم و تحقيقات و فناوري به عنوان پژوهشكده شد.
    با تدبير و دورانديشي و مديريت عالي اين دانشمند گمنام در عرصه‌هاي علم در سطح بين‌المللي موفق به اخذ موقعيت‌هاي عالي در زمينه‌هاي سلول‌هاي بنيادي، همانندسازي و طب توليد‌مثل و علوم‌ زيستي گرديد.
    دكتر آشتياني در 14 دي‌ماه 1384 در سن 44 سالگي به دليل عارضه قلبي دعوت حق را لبيك گفت.
    روحش شاد و يادش گرامي باد.
    
    نوآوري علمي شاخصه مرحوم كاظمي
    همكاران پژوهشكده رويان ايده‌هاي زنده‌ياد دكتر كاظمي آشتياني را در راستاي پيشبرد فعاليت‌هاي علمي و سربلندي كشور مي‌‌دانند و در مدت يك سال دوري او سعي كرده‌اند بخشي از اين اهداف را تحقق بخشند.
    دكتر عبدالحسين شاهوردي، معاون پژوهشي و آموزشي پژوهشكده رويان جهاد دانشگاهي از فعاليت‌هاي <رويان> مانند كاربردي كردن سلول‌هاي بنيادي، درمان ناباروري و همانندسازي گوسفند به عنوان فعاليت‌هايي نام برد كه دكتر كاظمي آنها را آغاز كرده بود. وي گفت: اين كارها پس از او نيز پيش رفت اما به هر صورت انجام اين پروژه‌ها جاي خالي دكتر كاظمي را پر نمي‌‌كند.
    همكاران او در پژوهشكده رويان تمام سعي خود را به كار برده‌اند تا كارهايي كه دكتر كاظمي شروع كرده بود، ناتمام نماند.
    شاهوردي اضافه مي‌‌كند: دكتر كاظمي انساني پرانرژي بود و هميشه به آينده نگاه مي‌‌كرد. او همواره در تلاش بود و كاري را تمام نكرده كار ديگري را آغاز مي‌‌كرد. همكاران او سعي مي‌‌كنند جايش را پر كنند اما بسيار سخت است.
    دكتر كاظمي هميشه در برنامه‌هاي خود اين موضوع را مدنظر داشت كه كارهاي نو را شناسايي كند، توسط يك تيم نهادينه كند، در سطح ملي انجام دهد و در سطح بين‌المللي ارايه كند.
    
    ادامه راه كاظمي توسط محققان رويان
    انجام پروژه‌ شبيه‌سازي گوسفند يكي از مهم‌ترين پروژه‌هاي پژوهشكده رويان كه دكتر كاظمي خود آن را آغاز كرده بود و همچنين تهيه نقشه پروتئيني سلول‌هاي بنيادي جنيني انساني گام بعدي بود كه محققان رويان در نبود دكتر كاظمي به آن دست يافتند.
    
    رويانا گوسفند شبيه‌سازي شده
    پژوهشكده رويان در ايران بار ديگر از تولد حيواني همتاسازي شده خبر داد، اما اعلام كرد كه اين حيوان برخلاف مورد قبلي زنده مانده و از لحاظ جسمي در حال پايدار قرار دارد. اين پژوهشكده كه به جهاد دانشگاهي ايران وابسته است اعلام كرده بود كه حدود نيمه شب يازدهم مرداد (دوم اوت) گذشته بره همتاسازي شده‌اي در يكي از مراكزش به دنيا آمده كه پس از چند دقيقه جان سپرده است.
    اين بار پژوهشكده رويان اعلام كرده كه ساعت سه بامداد شنبه هشتم مهر (سي‌ام سپتامبر) در پايگاه تحقيقاتي‌اش در اصفهان، بره همتا‌سازي شده‌اي متولد شده كه برخلاف مورد قبلي زنده مانده و تحت مراقبت‌هاي ويژه دامپزشكي قرار گرفته است.
    دكتر محمد حسين نصراصفهاني، رييس پژوهشكده رويان اصفهان در مورد تفاوت‌هاي اين گوسفند شبيه‌سازي شده با گوسفند اول گفت: براي گوسفند دوم تكنيك‌هايمان را كمي تغيير داديم به‌طور مثال گوسفند اول به داخل لوله فالوپ منتقل شده بود در صورتي كه اين گوسفند به مرحله بلاستوسيست انتقال داده شد و يكسري تغييرات ديگر داده شده كه حتي در مقاله‌هايي كه در سطح دنيا در اين زمينه وجود دارد اشاره‌اي به آنها نشده بود.
    وي همچنين به بازتاب‌هاي گسترده به دنيا آمدن و زنده‌ ماندن اين گوسفند شبيه‌سازي شده در رسانه‌هاي داخلي و بين‌المللي اشاره كرد و گفت: اين نشان مي‌‌دهد كه اگر ما ايراني‌ها خودباور باشيم مي‌‌توانيم انسان‌هاي موفقي باشيم و هيچ نيازي نداريم كه احساس كنيم كشور ما جهان سومي است چون جهان سومي ماركي است كه به ما مي‌‌زنند و ما بايد خودباوري داشته باشيم و اعتقاد داشته باشيم كه ما هم مانند كشورهاي ديگر توانمنديم.
    <رويانا> نام انتخابي براي گوسفند شبيه‌سازي شده است.
    
    كشت سلول‌هاي بنيادي
    دكتر عبدالحسين شاهوردي، معاون پژوهشي و آموزشي پژوهشكده رويان جهاد دانشگاهي از فعاليت‌هاي جديد اين پژوهشكده در خصوص رشد سلو‌ل‌هاي بنيادي در فضاهاي سه بعدي خبر داد و گفت: رشد سلول‌هاي بنيادي در فضاهاي سه بعدي مانند بيوپليمرها يكي از فعاليت‌هاي جديد پژوهشكده رويان در زمينه تحقيقات پايه سلول‌هاي بنيادي است كه به زودي نتايج اين تحقيقات ارايه مي‌‌شود.
    وي همچنين افزود: محققان پژوهشكده رويان با همكاري دانشكده دندانپزشكي علوم پزشكي اصفهان موفق شده‌اند سلول‌هاي بنيادي پالپ دنداني را جدا كنند و با تكميل اين پروژه اين موضوع را در درمان دندانپزشكي استفاده كنند.
    وي با اشاره به فعاليت‌هاي پژوهشكده رويان در سل درماني گفت: پژوهشكده رويان براي تامين منابع سلولي سلول‌هاي بنيادي در زمينه توليد سلول‌هاي بنيادي جنيني، سلول‌هاي بنيادي بزرگسالان و سلول‌هاي بنيادي بند ناف موفقيت‌هايي را به دست آورده است و توانسته از آنها در درمان بيماران قلبي، بيماران كبدي و آسيب‌هاي قرنيه چشم استفاده كند.
    
    كاربردي كردن سلو‌ل‌هاي بنيادي
    استفاده از سه تكنولوژي نانو، بيوپليمرها و سلول‌هاي بنيادي به‌طور همزمان مي‌‌تواند به كاربردي‌تر كردن تحقيقات سلول‌هاي بنيادي كمك كند و با گام برداشتن در اين راه محققان راحت‌تر مي‌‌توانند پاسخگوي اين مسئله باشند كه اين علوم چه قابليت‌هايي دارد.
    دكتر حميد گورابي، رييس پژوهشكده رويان كه پس از فقدان ناباورانه زنده ياد دكتر سعيد كاظمي آشتياني مسئوليت سنگين مديريت اين مركز بزرگ علمي - تحقيقاتي كشور و تداوم برنامه‌ها و طرح‌هاي پيشتازانه آن را برعهده گرفته است با اشاره به انتقاداتي كه در دنيا نسبت به هزينه‌هاي فناوري‌هاي نويني از جمله نانو يك بدبيني به وجود آمده گفته مي‌‌شود پس از هزينه‌هاي بسياري كه براي اين فناوري انجام گرفته هيچ‌گونه محصول ملموسي در اختيار مردم قرار نگرفته است.
    وي خاطر نشان كرد: ما احساس مي‌‌كنيم كه جامعه از ما اين توقع را خواهد داشت كه سلول‌هاي بنيادي را به‌طور عملي در درمان مردم مورد استفاده قرار دهيم و هر روز با اين پرسش مواجه مي‌‌شويم كه آيا مي‌‌توان براي يك بيماري از سلول‌هاي بنيادي استفاده كرد يا خير؟

    دكتر حميد گورابي افزود: محققان پژوهشكده رويان مطلع هستند كه اين موضوع نقص نانو تكنولوژي و نه نقص سلول‌هاي بنيادي نيست بلكه تحقيقات زمان بر است، اما در عين حال محققان بايد تلاش بيشتري كنند كه محصولات قابل عرضه‌اي را به جامعه داشته باشند.
    وي هدف محققان پژوهشكده رويان را كاربردي كردن سلو‌ل‌هاي بنيادي برشمرد و گفت: نمونه‌اي از اين كابردي كردن در تمايز اين سلول‌ها به يك بافت مشخص بدن و پيوند آن بافت انجام مي‌‌گيرد. همچنين با استفاده از بيوپليمرها، نانو تكنولوژي مي‌‌توان سلول‌هاي بنيادي را در يك فضاي سه بعدي كشت داد.
    وي از كشت سه بعدي به عنوان يكي از مهم‌ترين گام‌هايي كه مي‌‌تواند محققان را در پيوند سلول‌هاي بنيادي به بيماران كمك كند نام برد و افزود: زماني كه پيوند از دو بعدي به سه بعدي تبديل مي‌‌شود در بيان ژن‌ها تاثير مي‌‌گذارد و در سه بعدي ژن‌ها بهتر بروز پيدا مي‌‌كنند. همچنين در نقل و انتقال سلول‌هايي كه كشت داده شده است هم مي‌‌توان براي حمل و نقل بهتر، سلول‌ها در محيط خاصي قرار گيرند كه شكنندگي نداشته باشند.
    رييس پژوهشكده رويان يادآور شد: پژوهشكده رويان در زمينه غضروف، سلول‌هاي استخواني، سلول‌هاي عصبي سعي كرده است با همكاري پژوهشگاه پليمر، تحقيقات مشتركي را انجام دهد. در زمينه نانو نيز با محققان داخل و خارج از كشور همكاري‌هاي زيادي انجام مي‌‌دهيم و همكاري با محققين خارج از كشور نشان داده كه فعاليت‌هاي علمي داخل كشور در حدي است كه محققان خارج از كشور را به همكاري با داخل علاقه‌مند مي‌‌كند.
    
    جايزه علمي بين‌المللي دكتر كاظمي
    شوراي عالي انقلاب فرهنگي در بيانيه‌اي به مناسب سالروز درگذشت دكتر كاظمي آشتياني آورده است: بي‌‌ترديد تصويب مصوبه به يادماندني و غرور‌انگيز <جايزه علمي بين‌المللي دكتر كاظمي> از سوي شوراي عالي انقلاب فرهنگي كه به‌طور همه جانبه مورد تاكيد و تاييد مقام معظم رهبري نيز بوده است مي‌‌تواند مبين مراتب قدرداني و سپاس بي‌‌پايان اين شورا از آن فقيد سعيد باشد.
    به راستي دكتر كاظمي آشتياني در مقام دانشمندي مومن، متعهد، دلسوز و توانا بي‌‌هيچ انتظار و چشمداشتي همواره با عزم و اراده‌اي قوي و استوار كه بي‌‌شك ريشه در ايمان و عشق بي‌‌پايان او به خدمت به وطن و دلبستگي او به پيشرفت و توسعه جامعه اسلامي داشت مي‌‌كوشيد دين خود را نسبت به پيشرفت اسلام عزيز در حد اكمل و احسن ادا كند و به رسالت انساني و اجتماعي خويش وفادار بماند و چه زيبا هم توانست در پرتو فعاليت‌هاي عظيم و گسترده، افتخارات بزرگ و فراموش نشدني را در عرصه‌هاي نوين علمي رقم زند و ياد و نام نيك از خود در دل‌هاي شيفته به يادگار گذارد.دكتر كاظمي با تلاش در عرصه‌هاي علمي، مرزهاي جمهوري اسلامي را درنورديد و به عنوان چهره‌اي درخشان و خدمتگزار در جوامع علمي بين‌المللي مطرح شد وي شجاعانه ميادين جديد علمي و حوزه‌هاي تحقيقاتي را كه شايد تصور حضور جمهوري اسلامي در آنها زماني دور از ذهن بود، گشود و منشا خدمات ارزنده‌اي شد.
    تاسيس پژوهشكده رويان و دست يافتن به فناوري سلول‌هاي بنيادي شاهد اين مدعاست.
    كاظمي، كارآفريني كوشا بود كه هيچ‌گاه از حركت باز نمي‌‌ايستاد سكوت و سكون را نمي‌‌پسنديد و جز عزت و سرافرازي ميهن اسلامي آرزويي در سر نداشت. وي مظاهر ساده زيستي و بي‌‌پيرايگي در رفتار و الگوي ارزنده‌اي در نمايش شاخص‌هاي اسلامي بود.
    رفتار فروتنانه او براي تمامي جهادگران و به‌خصوص همكاران نزديك وي در جهاد دانشگاهي علوم پزشكي ايران و پژوهشكده رويان نمونه بود و هرگز از يادها نخواهد رفت.
    اكنون يك سال از فقدان دكتر سعيد كاظمي آشتياني مي‌‌گذرد. غم فقدان او در روزهايي كه رفته، بر قلوب جهادگران، ماتمي عظيم نشانده است.
    جهادگران جهاد دانشگاهي در چنين ايامي ضمن گراميداشت ياد و خاطره آن فقيد سعيد اعلام مي‌‌دارند چون هميشه با اتكا به خداوند متعال و با پيروي از رهنمودهاي رهبر معظم انقلاب اسلامي تمامي توان خود را در راه تحقق آرمان و اهداف انقلاب اسلامي به كار خواهند گرفت و راه آن عزيز سفر كرده را ادامه خواهند داد.

منبع : Ksabz.net

همگام با پيشرفته‌ترين مراكز تحقيقاتي جهان صورت مي‌‌گيرد:
تلاش محققان پژوهشكده «رويان» براي دستيابي به تكنيك درمان قطع نخاع با پيوند سلول‌هاي بنيادي

پژوهشگران پژوهشكده «رويان» جهاد دانشگاهي همگام با پيشرفته‌ترين مراكز تحقيقاتي مشابه در پژوهشي گسترده در تلاشند امكان درمان ضايعات نخاعي را با پيوند سلول‌هاي بنيادي فراهم كنند.
دكتر محمدحسين نصراصفهاني، رييس پژوهشكده رويان اصفهان با بيان اين‌كه اين روش يكي از مؤثرترين روش‌هاي درمان ضايعات قطع نخاع است كه محققان كشورهاي مختلف درصدد دستيابي به آن هستند، درباره روند اجراي اين پروژه گفت: «اين روش در پژوهشكده رويان جهاد دانشگاهي در تهران با موفقيت بر روي موش‌هاي صحرايي آزمايش شده، به طوري‌كه پس از قطع نخاع موش‌ها، سلول‌هاي بنيادي جنيني انسان به آن‌ها پيوند زده شده و پس از مدتي اين موش‌ها درمان شدند كه در حال حاضر مقدمات كار براي انجام آزمايش بر روي انسان را فراهم مي‌‌كنيم.»
وي خاطرنشان كرد: «در اين پروژه در زمينه تبديل سلول‌هاي بنيادي مغز استخوان، سلول‌هاي بنيادي بند ناف و سلول‌هاي بنيادي جنيني به سلول‌هاي عصبي كار مي‌‌شود.»
دكتر نصر اصفهاني با اشاره به وجود عصب‌هاي متفاوت در بدن جانداران اظهار داشت: «رشته‌هاي عصبي انواع متفاوتي دارند كه به دليل تأثير عصب حركتي در بيماران قطع نخاعي تحقيقات خود را در جهت خالص‌سازي نوع عصب و تمايز سلول‌هاي عصبي به نوع عصب حركتي ادامه مي‌‌دهيم.»
وي درباره نحوه درمان ضايعات نخاعي با اين روش گفت: «بدين منظور چهار پروژه شامل توليد جنين‌هاي شبيه‌سازي شده با برداشت سلول‌هاي پوستي از پشت گوش بيمار نخاعي، توليد سلول‌هاي بنيادي جنيني انسان، توليد سلول‌هاي بنيادي جنيني شبيه‌سازي شده و در نهايت پيوند آن در مدل‌هاي قطع نخاعي براي درمان ضايعات نخاعي به كمك سلول‌هاي بنيادي صورت مي‌‌گيرد كه در دنيا تنها دو قسمت ابتدايي اين پروژه انجام شده و توليد سلول‌هاي بنيادي شبيه‌سازي شده در مرحله تحقيق قرار دارد و هنوز آزمايش اين پروژه روي انسان صورت نگرفته است.»

سلول های بنیادی بالغین

سلول های بنیادی بالغین یک سری سلولهای غیر تمایز یافته هستند که در داخل بافت ها و اندام های مختلف و در کنار سلول های تخصصی و تمایز یافته قرار گرفته اند.
این سلول ها مانند سایر سلول های توانایی خود سازی را دارند به این معنی که می توانند تقسیم شوند و سلول هایی شبیه به خود را به وجود می اورند.هم چنین این سلول ها توانایی تبدیل شدن به سلول های بالغ و تمایز یافته در ان بافت یا اندام مورد نظر را دارند.بنابراین دانشمندان نقش این سلول ها را در پدیده حفظ و ترمیم بافت های بزرگسالان مهم ارزیابی می کنند. و در پاره ای از موارد به جای لفظ " سلول های بنیادی بالغین" از لفظ "سلول های بنیادی پیکری" استفاده می کنند.
بر خلاف سلول های بنیادی جنینی که منشا ان ها کاملا مشخص است (INNER CELL MASS ) اما سلول های بنیادی بالغین منشا مشخصی ندارند.
تحقیقات در زمینه سلول های بنیادی بالغین در چند سال اخیر موفقیت های زیادی کسب کرده است. در واقع دانشمندان به این یافته دست پیدا کرده اند که تعداد بافت هایی که حاوی این سلول ها هستند بسیار بیشتر از چیزی است که قبلا تصور می کردند. از جمله این بافت ها بافت سیستم عصبی مرکزی یعنی مغزو طناب نخاعی است که در گذشته تصور می شد که فاقد هرگونه سلول بنیادی است اما امروزه مکان های مشخصی از این اندام ها شناسایی شده اند که این سلول ها را در خود جای داده اند (در این زمینه در اینده مطالب کامل تری را منتشر می کنیم)
این واقعیت ها منجر به این شد که دانشمندان از خود بپرسند ایا ممکن است بتوان از این سلول ها در فرایند سلول درمانی استفاده کرد.
در واقع سلول های خونساز مغز استخوان از سال ها پیش برای این منظوردر حال استفاده هستند.و عمر این طرح به بیش از 30 سال میرسد.
انواع خاصی از سلول های بنیادی توانایی تبدیل شدن به انواع مختلف سلول ها را دارند و این امر امیدهای تازه ای را برای درمان بر پایه سلولهای بنیادی در دانشمندان به وجود آورده است.حال اگر بتوان یک محیط کنترل شده به منظور کنترل و هدایت این توانایی سلول ها در تبدیل شدن به نوع خاصی از سلول های تمایز یافته را به وجود اورد بقش اعظمی از راه را طی کرده ایم.واین خود می تواند پایه ای برای درمان بسیاری از بیماری های جدی شایع بشر شود.
در واقع تاریخچه درمان به وسیله این سلول ها به حدود 40 سال پیش و به دهه1960 می رسد. در ان زمان دانشمندان توانستند سلول های خاصی را در مغز استخوان کشف کنند که توانایی تبدیل شدن به سلول های خونی را داشتند به این سلول ها در اصطلاح سلولهای بنیادی خونساز و یا HEMATOPOITIC STEM CELLS گفته می شود.
بعدها نوع دیگری از سلول های بنیادی در مغز استخوان کشف شد که به ان BONEMARROW STROMAL CELLS گفته شد. در واقع این ها مجمو عه ای از سلول هایی هستند که توانایی تبدیل شدن به انواع سلول های استخوانی ، غضروفی، چربی و بافت پیوندی را دارا میباشند.
در دهه 1960 دانشمندانی که بر روی موش های صحرایی تحقیق می کردندکشف کردند که دو منطقه در مغز این موش ها وجود دارند که شامل سلول های در حال تقسیمی بودند که توانایی تبدیل شدن به سلول عصبی را داشتند.علی رغم این گزارشات بسیاری از دانشمندان بر این باور بودند که پدیده تولید نورون های جدید د رمغز بزرگسالان اتفاق نمی افتد.سرانجام در دهه 1990 دانشمندان به این توافق دست یافتند که که مغز بزرگسالان نیز حاوی یک سری سلول های بنیادی است که توانایی تولید 3 سلول اصلی این بافت یعنی ASTROCYTE , OLIGIDENDEROCYTE و نورون ها را دارا می باشند.

سلول های بنیادی بالغین در چه جاهایی یافت می شوند؟
این سلول ها در تعداد زیادی از بافت های بدن انسان وجود دارند.اما نکته مهم در مورد ان ها این است که تعداد انها در بافت های مختلف بسیار کم است. در حالت عادی این سلول ها وضعیت استراحت و بدون تقسیم شدنی را طی می کنند و این وضعیت ادامه پیدا می کند تازمانی که این سلول ها در اثز اسیب دیدگی و یا یک بیماری تحریک شوند و شروع به تقسیم شدن بکنند.در واقع این نوع مکانیسم دفاعی به منظور ترمیم ضایعات وارد شده به اندام های مختلف است. لیست اندام هایی که این سلول ها در ان کشف شده اندهر روز در حال طولانی شدن است. از مهمترین این اندام ها که در این لیست نام ان ها به چشم می خورد، می توان کبد، مغز، مغز استخوان ، خون محیطی، عروق خونی و عضلات اسکلتی را نام برد.
امروز تمام سعی دانشمندان به این نکته متمرکز شده است که ایا می توان این سلول ها را در محیط ازمایشگاه کشت داد و سپس ان ها را وادار به تقسیم شدن وتبدیل شدن به سلول های موجود در بافت بالغین کرد.در واقع در این زمینه کارهای بسیاری انجام گرفته است و موفقیت های زیادی نیز به دست امده است اما راه زیادی همچنان درپیش رو داریم که با پیمودن ان به افق های تازه ای در درمان بیماری های مختلف بر پایه پیوند سلول های بنیادی دست می یابیم.
از پتانسیل های درمانی این سلول ها در بیماری های مختلفی می توان استفاده کرد. برای مثال تولید سلول های سازنده دوپامین به منظور درمان بیماران مبتلا به پارکینسون، تولید سلول های سازنده انسولین در بیماران مبتلا به دیابت نوع1، ویا ترمیم ضایعات وارده بر عضلات قلب به دنبال یک حمله قلبی با کمک این سلول ها.

ازمایشات مورد استفاده به منظور شناخت سلول های بنیادی در بزرگسالان:
به منظور اثبات اینکه ایا یک سلول مشخص ، سلول بنیادی است یا خیر هنوز ازمایش و یا روش دیگری که مورد توافق همه باشد وجود ندارد.در واقع 3 راه اصلی وجود دارد که خصوصیات سلول های مورد نظر را می توان سنجید وبا خصوصیات سلول های بنیادی انطباق داد.
این ازمایشات شامل موارد زیر است:
I. نشانه گذاری سلول هادر داخل بدن به روش های گوناگون و سپس ردیابی این سلول ها . این روش به ما این اجازه را میدهد تا بتوانیم مشخص کنیم که یک سلول کاندید STEM CELL توانایی تبدیل شدن به چه نوع سلولی هایی را دارند.و یا میزان بقا و زنده ماندن آن را در داخل بدن موجود زنده بسنجیم
راههای گوناگونی به منظور نشانه گذاری کردن این سلول ها وجود دارد از جمله استفاده از ویروس ها و یا برخی از مواد مخصوص
II. گرفتن سلول های مورد نظر از بافت زنده و سپس نشانه دار کردن ان ها در داخل ازمایشگاه و سر انجام پیوند زدن این سلول ها به موجود دیگر.
III. جداکردن و گرفتن این سلول ها از حیوان و سپس بررسی پدیده توانایی تقسیم شدن و تمایز این سلول ها به سلول های بالغ. این کار نیز از طریق اضافه کردن فاکتورهای رشد مختلف به محیط کشت و یا از وارد کردن یک ژن جدید به سلول های مورد نظر، جهت هدایت ان در یک مسیر تمایزی مشخص انجام میگیرد.

بهبود مبتلایان به پارکینسون توسط سلول های بنیادی ، می تواند با خطر ابتلا به سرطان همراه باشد.

به نقل از نیچر علایم بیماری پارکینسون در موش ها توسط سلول های بنیادی درمان شده است. ولی خطر بالایی که نسبت به ایجاد سرطان وجود دارد که مانع می شود تا این روش بر روی انسان اعمال گردد.

بیماری پارکینسون نورون هایی را که تولید ناقل دوپامین را می کنند از بین می برد که این امر موجب اختلالات حرکتی در افراد می شود. بیشتر درمان هایی که صورت می گیرد توسط وارد کردن دوپامین بصورت دارو به بدن است. اما محققین به دنبال درمان آن توسط جایگذینی نورون های دوپامین با سلول های بنیادی جنینی هستند. محققین کالج پزشکی کرنل ، نیویورک ، که مجری این پروژه تحقیقاتی بوده اند می گویند تولید تعداد کافی از سلول های سالم مشکل است زیرا چندین نوع نرون دوپامین وجود دارند. تمام نورون های دوپامین بصورت یکسانی تولید نمی شوند.

گولدمن و همکارانش در نشریه پزشکی نیچر گزارش کردند که راهی را یافته اند که می توانند سلول های سالمی را تولید کنند. این نورون ها متعلق به بخشی از مغز هستند بنام ماده سیاه (Substantia Nigra) که مسئول ارسال پیام های حرکتی می باشد.

این گروه بافت میان مغز (midbrain) را که نورون های دوپامین را می سازد ، از جنین انسان برداشته و سلول های گلیال را استخراج کردند. سلول های گلیال وظیفه پشتیبانی و حمایت از رشد نورون را بر عهده دارند. آنها سلول های بنیادی را در محیط کشت غنی از گلیا کشت دادند. گولدمن می گوید “آنچه ما دنبال آن بودیم نه تنها بازسازی محیط رشد و نمو مغز بود تا کیفیت نرون های تولید شده ی دوپامین بهبود یابد ، بلکه این بود که آن نوع از نرون هایی را تولید کنیم که می خواهیم”.

مسئول این گروه تحقیقاتی ادامه می دهد: “زمانیکه نورون های دوپامین به مغز موش هایی با علایم پارکینسون پیوند زده شدند، نتایج مثبت خیلی قوی بودند . تقریبا این جانوران وضعیت حرکتی طبیعی داشتند. اما عوارض جانبی وجود دارد. هر پیوند سلول های بنیادی سلول های تمایز نیافته ای را نیز با خود دارد که نمی توانند به نرون تبدیل شوند. این سلول های تمایز نیافته برای ایجاد توده های سرطانی مستعدند. این سلول ها می توانند تقسیم شده و ایجاد تومور کنند ، موش ها قبل از اینکه تومور در آنها پدید آید کشته می شدند.”

درمان با سلول های بنیادی جنینی این عوارض جانبی را نشان می دهد و برای دوری از این عوارض ، سلول ها باید جدا شده و  سلول های  تمایز یافته از بین آنها استخراج شوند.

افراد دیگر بوسیله ژن درمانی اقدام به درمان پارکینسون کرده اند بدینصورت که نورون های مغز را به گونه ای تحریک کنند که دوپامین بیشتری تولید کند. این هفته یک شرکت بیوتکنولوژی بنام “نورولوژیکس” موفقیت در این امر را گزارش کرد. آنها یک ویروس بی ضرر را که ژن دوپامین را با خود حمل می کرد وارد مغز بیماران نموده اند. تمام بیماران حدود 25 درصد بهبودی را در علایم پارکینسون نشان دادند.

اما به گفته گلدمن : ” ژن درمانی مشکلات خاص خود را دارد که یکی از آنها نحوه کنترل و تنظیم بیان ژن است ، لذا همانند درمان با سلول های بنیادی امیدوار کننده نیست. در نهایت نتیجه گرفت که هیچکدام از این روش ها شرایط انجام بر روی انسان را ندارند و مشکلات انها باید برطرف شوند”.

Nature

 لزوم استفاده گسترده از سلول هاي بنيادي در درمان بيماري ها

عضو هيئت علمي پژوهشكده رويان گفت:درمان بيماري هاي سخت و لاعلاج با اكثر درمان هاي موجود ممكن نيست و در نتيجه لزوم درمان اين بيماري ها به وسيله سلول هاي بنيادي خون بندناف و جنين بيشتر احساس مي شود.

دكتر ابراهيمي در گفتگو با باشگاه خبرنگاران افزود: سلول بنيادي يك سلول، با توانايي نوسازي و تمايز به انواع سلول ها از جمله سلول هاي خوني، قلبي، عصبي، غضروفي بوده اين سلول ها در بازسازي و ترميم بافت هاي مختلف بدن به دنبال آسيب و جراحت ،مفيد و موثر بوده و مي تواند به درون بافت هاي آسيب ديده رفته و عمل ترميم بافت را انجام دهد.
عضو هيئت علمي پژوهشكده رويان ادامه داد: بافت هاي آسيب ديده كه بخش عمده سلول هاي آن ها از بين رفته اند به اين وسيله پيوند مي خورد و با جايگزيني سلول ها در بخش هاي آسيب ديده ترميم و رفع نقص بافت مربوط مي پردازد.
ابراهيمي با اشاره به اينكه بند ناف نوزاد كه پس از تولد دور ريخته مي شود منبعي غني از سلول هاي بنيادي است اظهار داشت: اين سلول ها توسط سيستم ايمني قبول شده و رد پيوند براي اين سلول ها نسبت به سلول هاي بنيادي مغز استخوان كمتر اتفاق مي افتد.
وي خاطرنشان كرد: حدود 60 درصد پيوندهاي مغز استخوان و 10 درصد از پيوندهاي خون بندناف بيشترين رد پيوند در بيماران پيوندي سلول بنيادي است.
وي گفت: نخستين پيوند موفق خون بندناف در سال 1988 ميلادي به يك كودك با كم خوني فانكوني يك نوع كم خوني مادرزادي و در سال 1991 دومين پيوند به يك كودك مبتلا به سرطان ميلوماي مزمن پيوند شده است.
*پيوند سلول هاي بنيادي موثرترين راه درمان در بيماري هاي خوني
همچنين رئيس پژوهشكده رويان در گفتگو با خبرنگار ما گفت: تا به حال نتايج موفقيت آميزي در زمينه پيوند انجام شده كه در حدود دو سوم پيوندهاي سلول هاي بنيادي خون بندناف براي درمان بيماري هاي بدخيم خوني ودر حال حاضر تحقيقات بيشتر براي درمان بيماري ها و ضايعات عصبي، ترميم بافت هاي آسيب ديده قلبي و استخواني، ترميم سوختگي ها و ضايعات بنيادي افراد بالغ در حال انجام است.
دكتر گورابي افزود: آمارهاي منتشر شده نشان مي دهد كه هر ساله حدود 9 هزار بيمار يا بيماري هايي كه با پيوند سلول هاي بنيادي مغز استخوان قابل درمان به يافتن يك داوطلب مناسب براي اهداي اين سلول ها نيستند.
اين پژوهشكده رويان ادامه داد: به نظر مي رسد ذخيره سازي سلول هاي بنيادي خون بندناف براي اعضاي خانواده حائز اهميت باشد تا بتواند در زمان مناسب براي درمان انواع بيماري ها مانند سرطان،بيماري هاي ژنتيك، نقص سيستم ايمني بدن،اختلالات خوني، صدمات نخاعي، ديابت، بيماري هاي قلبي عروقي پاركنسيون ، آلزايمر، ام اس اقدام كنند.
گورابي خاطرنشان كرد:بايد توجه داشت كه در يك كيسه حاوي سلول هاي بنيادي خون بندناف نوزاد، احتمال داشتن سلول هاي بنيادي با HLA مطابق براي خود نوزاد 100 درصد براي پدر و مادر حدود 50 درصد و براي خواهران و برادران در حدود 25 درصد است و خود اميدي قابل توجه براي درمان بيماري هاست.

  موفقیت یک گروه پژوهشگران به سرپرستی یک دانشمند ایرانی در کشت سلولهای بنیادی

اگر بتوان این سلول‌ها را به اسپرم‌های کاملا نمویافته تبدیل کرد- که پژوهشگران امیدوارند در پنج سال آینده به انجام آن موفق شوند- ممکن است شیوه‌ای جدید برای درمان ناباروری در دسترس قرار گیرد.البته کارشناسان هشدار می‌د‌هند که نتایج این تحقیق را که در آلمان انجام شده باید با احتیاط تفسیر کرد.

پژوهشگران در دانشکده پزشکی هانوور و دانشگاه‌های مونستر و گوتینگن سلولهای بنیادی بالغ را از نمونه‌های مغز استخوان داوطلبان مرد جدا کردند.

در شرایط معمول این سلول‌ها بنیادی به انواع متفاوت سلولی در بافت عضلانی بدل می شوند.اما پژوهشگران شماری از این سلول‌ها را وادار کردند به سلول‌هایی نمو پیدا کنند که شبیه سلول‌های اسپرماتوگونی بودند- سلول هایی که در بیضه‌ها یافت می‌شوند و به طور طبیعی به اسپرم‌های بالغ بدل می‌شوند.

این برای اولین باری است که سلول‌های اسپرماتوگونی انسانی به این روش به طریق مصنوعی ساخته شده‌اند.

سرپرست این تحقیق پروفسور کریم‌ نیرنیا که در حال حاضر در مرکز سلول‌های بنیادی شمال شرق انگلیس مشغول به کار است، امیدوار است این تحقیق روزی بتواند به مردان جوانی که به علت شیمی‌درمان عقیم شده‌اند، کمک کند.

او گفت: “ما از این اکتشاف بسیار هیجان‌زده هستیم. هدف بعدی ما این است که سلول‌های اسپرماتوگونی را واداریم به در آزمایشگاه به سلول‌های اسپرم بدل شوند و این کار احتمالا سه تا پنج سال طول خواهد کشید.”

البته تحت قوانین فعلی انگلیس تولید جنین انسان به وسیله اسپرم یا تخمک به طور مصنوعی تولید‌شده ممنوع است.

پروفسور هری مور از مرکز زیست‌شناسی سلول بنیادی در دانشگاه شفیلد می‌گوید: “این یافته‌ها بسیار جالب توجه است، اما باید در مورد تفسیر آنها بسیار محتاط باشیم.”

تغییر یافتن انواع سلول‌های بنیادی بوسیله پژوهشگران را از سلول‌های پیش‌ساز عضلانی به سلول‌های پیش‌ساز تناسلی را فرا-تمایز (trans-differentiation) می نامند.

پروفسور مور می‌گوید تقریبا در همه مشاهدات مشابه از فراتمایز در سلول‌های بنیادی بالغ هنگامی که به طور دقیق مورد آزمون قرار گرفته‌اند نتوانسته‌اند به اثبات برسند. او افزود: ” این حوزه‌ به سرعت در حال تحول است، اما ما هنوز سال‌های بسیاری باید بگذرد تا درمانی برای ناباروری با استفاده از چنین تکنیک‌هایی بوجود آید.”

او همچنین هشدار می‌دهد که دستکاری سلول‌های بنیادی برای نمو یافتن به صورت سلول‌های اسپرم بالغ می‌تواند باعث تغییرات ژنتیک در اسپرم شود، که آن را برای استفاده در درمان‌های ناباروری پرخطر کند.

با این حال دکتر آلن پیسی، دبیر انجمن باروری بریتانیا گفت:‌”این تحقیق می‌تواند به درک زیست‌شناسی چگونگی تشکیل اسپرم کمک کند.درک زیست‌شناسی اسپرم به خودی خود می‌تواند به شناسایی علت اختلالات تشکیل اسپرم و ایجاد رویکردهای نوین به درمان ناباروری کمک کند.”

یافته‌های تحقیق دکتر کریم‌نیا در یک کنفرانس بین‌المللی باروری ارائه شده و در نشریه Gamet Biology به چاپ رسیده است

سلول های بنیادی

یکی از یافته های جدید علم پزشکی شناسایی و جدا کردن نوع جدیدی از سلول ها در داخل بدن پستانداران ، به نام سلول های بنیادی است که به دلیل داشتن پتانسیل های بالا در زمینه تقسیم شدن ، تمایز به سلول های تخصصی بدن و نیز توانایی ان ها در ترمیم بافتی بسیار مورد توجه دانشمندان قرار گرفته اند.
-خصوصیات مشترک سلول های بنیادی:
سلول های بنیادی با دیگر انواع سلول ها در بدن متفاوت هستند.همه این ها صرف نظر از منبع آن ها دارای 3 ویژگی مشترک هستند.
1)قدرت تقسیم و نوسازی خود برای مدت طولانی
2)عدم تخصصی بودن برای بافت خاصی
3)قدرت تبدیل شدن به سلول های تخصصی
دانشمندان در حال تلاش برای رسیدن به 2 پاسخ اساسی در زمینه قدرت بالای نوسازی در زمان طولانی در این سلول ها می باشند که عبارتند از :
1)چرا سلول های بنیادی گرفته شده از یک جنین می توانند برای یک سال یا بیشتر در محیط آزمایشگاه به صورت غیر تمایز یافته تقسیم شوند اما سلول های بنیادی بزرگسالان این ویژگی را ندارد؟
2)فاکتورهای طبیعی در بافت های زنده که به صورت طبیعی" تقسیم شدن" و "خود نوسازی" را در این سلول ها تنظیم می کنند کدامند؟
یافتن پاسخ های این سوالات ممکن است این امکان را به وجود بیاورد که بفهمیم چگونه سلول ها در جریان رشد جنین طبیعی normal embryonic development) ( و یا در جریان یک تقسیم سلول غیر طبیعی که منجر به سرطان می شود تقسیم می شوند.این ها به دانشمندان این توانایی را می دهند که بتوانند در محیط آزمایشگاه سلول های بنیادی جنینی و بزرگسالی را به صورت موثرتری کشت بدهند.
Stem cells سلول های غیر تخصصی هستند و این به این معناست که این سلول ها هیچ یک از ساختارهای تخصصی یک بافت بخصوص را ندارند ، چیزی که اجازه انجام کارهای تخصصی را به آن ها می دهد.برای مثال یک stem cell نمی تواند با سلول های همسایه اش جهت پمپ کردن مایعات همکاری کند،چیزی که در سلول های قلبی اتفاق می افتد.همچنین یک stem cell ساختارهای مخصوص برای حمل اکسیژن را ندارد پدیده ای که به وسیله گویچه های قرمز خون انجام می گیرد. همچنین یک stem cell قادر به شلیک سیگنال های الکتروشیمیایی به سایر سلول ها نیست چیزی که در سلول های عصبی اتفاق می افتد.با این وجود یک سلول تخصص نیافته بنیادی فادر است به یک سلول تخصصی عضله قلب یا سلول خونی ((blood cell و یا سلول عصبی (nerve cell) تبدیل شود.
stem cell قادربه تقسیم شدن (dividing) ونوسازی خودشان برای مدت طولانی هستند.پدیده ای که در سلول های عضلانی، و خونی و یا عصبی به صورت طبیعی دیده نمی شود.در واقع سلول های عضلانی و خونی و یا عصبی به طور طبیعی قادر به تکثیر خودشان نیستند.اما سلول های بنیادی این عمل را بارها و بارها انجام می دهند.هنگامی که عمل تکثیر برای مدت طولانی اتفاق می افتد آن را proliferation می نامند.
یک جمعیت آغازگر سلول بنیادی که شروع به proliferation می کنند می تواند میلیون ها سلول را ایجاد کند ، حال اگر این سلول ها نیز به مانند سلول های مادری اولیه غیر تخصصی (unspecialized) باشند می گویند که این سلول ها قادر به long-term self renewal هستند.
یکی از نکات مورد توجه دانشمندان فاکتورها و عوامل و شرایطی است که منجر می شود سلول های بنیادی به صورت غیر تخصصی unspecialized باقی بمانند.
کشت این سلول ها در محیط آزمایشگاهی بدون اینکه این ها به سلول های تخصصی تمایز پیدا کنند ، مدت ها زمان برد ودر طی آن مطالعات و اشتباهات زیادی اتفاق افتاد.
برای مثال حدود 20 سال طول کشید تا اموختند که چگونه "سلول های بنیادی جنینی انسانی" را در ازمایشگاه کشت بدهند و این امر خود به دنبال توسعه و پیشرفت شرایط برای رشد "سلول های بنیادی موشی" اتفاق افتاد.
یکی دیگر از جنبه های مهم تحقیقات در این زمینه یافتن سیگنال های داده شده به این سلول ها در یک بافت بالغ بود که منجر به proliferation این سلول ها و عدم تمایز آن ها می شد تا زمانی که برای ترمیم یک بافت بالغ به آن ها نیازی نباشد.
این نتایج در این نظر برای دانشمندان مهم بود که آن ها را قادر می ساخت تا این سلول ها را به میزان زیادی و به صورت unspecialized به منظور تحقیقات بیشتر در محیط آزمایشگاه تکثیر کنند.
سلول های بنیادی قادر به تبدیل شدن به سلول های تخصصی هستند:
فرایندی را که در آن سلول های غیرتخصصی به سلول های تخصصی یک بافت خاص تبدیل می شوند را تمایز diffrentiation می نامند.
این پدیده تحت تاثیر signals داخلی و خارجی قرار می گیرد که بخش مهمی از تحقیقات امروزه دانشمندان را به خود معطوف کرده است.
Internal signals آن دسته از علائمی هستند که توسط ژن ها کنترل می شود.در واقع به اطلاعاتی گفته می شود که خصوصیات و عملکردی و ساختاری یک سلول رابا کد کردن اطلاعات لازم در یک زنجیره DNA تعیین می کند.
اما منظور از external signals علامت هایی است که منشا خارج سلولی دارند و شامل مواد شیمیایی ترشح شده، تماس فیزیکی با سلول های مجاور و مولکول های مخصوص در محیط میکروسکپی اطراف سلول می باشند.(microenviroment)
بنابراین سوالات زیادی در مورد تمایز سلول ها بنیادی باقی ماند: آیا سیگنال های داده شده برای تمایز سلول های بنیادی برای همه انواع این سلول ها یکسان و شبیه به هم هستند؟ و آیا می توان با تنظیم این signals تمایز سلول را در یک مسیر معین به پیش راند؟
یافتن پاسخ این سوالات بسیار مهم است و می تواند دانشمندان را به سمت راهی هدایت کند تا بتوانند رشد و تمایز این سلول ها را در محیط آزمایشگاه کترل کنند.و به وسیله آن بتوانند راه های جدیدی برای استفاده از" سلول های در حال رشد" و یا بافت ها به منظور اهداف سلول درمانی (cell-based therapy) دست یابند.
سلول های بنیادی بزرگسالی که در اندام های افراد بعد از تولد وجود دارند تمایل دارند که به سلول های متعلق به همان بافتی که در آن قرار دارند تبدیل شوند.به عبارتی سلول های خون ساز موجود در مغز قرمز استخوان که به نام سلول های بنیادی خونساز (hematopoietic stem cells) مشهور هستند تمایل دارند تا به سلول های گلبول قرمز، گلبول سقید و پلاکت ها تبدیل شوند.در سال های اخیر تحقیقات زیادی در مورد امکان تبدیل سلول بنیادی مخصوص یک بافت یه سلول های تخصصی یک بافت کاملا متفاوت انجام شده است . این فرایند را در اصطلاح plasticity می نامند.برای مثال تبدیل سلول های بنیادی مغز استخوان به نورون ها و یا تبدیل سلول های بنیادی کبدی به سلول های تولید کننده انسولین و یا تبدیل سلول های خون ساز به سلول های عضله قلبی.
بنابراین امکان استفاده از سلول های بنیادی بزرگسالی adult stem cells به منظور سلول درمانی cell-based therapy یکی از مهم ترین مباحث تحقیقات جهان پزشکی را به خود اختصاص داده است.