از آنجا که شعار امسال کنگره انجمن دندانپزشکي ايران، «بهداشت دهان و دندان، سلامت جسم و جان» نام داشت، مقالات متعددي در زمينه رابطه تغذيه و وضعيت دندان ها در اين کنگره ارائه شد که يکي از مهمترين آنها با اين عنوان جلب نظر مي کرد؛ «توجه به عادات غذايي هر شخص بيش از مسواک زدن معمولي (غيرحرفه يي) در خرابي يا سلامت دندان ها موثر است.»

مطلب فوق بخشي از مقاله ارائه شده توسط دکتر «کاظم مهرداد» از گروه آموزشي دندانپزشکي کودکان و نوجوانان دانشکده دندانپزشکي دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي با عنوان «يافته هاي جديد درباره سلامت دندان و عادات غذايي» بود. اين مقاله با استناد به پژوهشي که از سوي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي کشور با عنوان «شاخص هاي بهداشتي و اجتماعي استان ها» منتشر شده است، استان گيلان را از نظر رتبه مسواک زدن در رتبه اول استان ها آورده است. بنا بر اين گزارش، استان هاي تهران، اصفهان و کرمانشاه در رتبه هاي دوم تا چهارم قرار دارند.

در ادامه اين گزارش آمده است؛ استان هاي لرستان، خوزستان و همدان در رديف هاي آخر اين جدول قرار دارند. اين گزارش که سيستان و بلوچستان را در آخرين رده جدول فوق قرار داده است، تصريح مي دارد؛ در زمينه سلامت دندان هاي دايمي آمار ها نشان مي دهد، بوشهر در رتبه نخست و اردبيل در مرتبه آخر قرار دارد.

همچنين تهران که از نظر شاخص هاي مسواک زدن در رتبه سوم قرار دارد، از نظر سلامت دندان در مرتبه 22 جاي گرفته است. هرچند آمار هاي فوق، نبود رابطه مستقيم و حتي رابطه عکس، بين مسواک زدن و سلامت دندان را نشان مي دهد اما مستندات و شواهد علمي نشان مي دهد اکنون مردم عادي و کم سواد نيز از فوايد مسواک زدن آگاهند ولي حتي بعضي افراد باسواد و با تحصيلات عالي در ارتباط با غذا ها و سلامت دندان ها باورهاي نادرستي دارند.

هشدار نسبت به گسترش پوسيدگي دندان در کودکان و بزرگسالان

دکتر «عبدالجواد رحيم پور» دبير اجرايي چهل و هفتمين کنگره انجمن دندانپزشکي ايران در مورد مصرف رو به گسترش غذاهاي آماده (فست فود)، نوشابه هاي گازدار و غذاهاي حاوي کربوهيدرات غيراستاندارد هشدار داده و مي گويد؛ «اين پديده طي سال هاي اخير نه تنها پوسيدگي دندان را در کودکان که در بزرگسالان نيز افزايش داده است.»

عادات غلط غذايي، رعايت نکردن بهداشت دهان و دندان و ناکافي بودن آموزش از ديگر علل گسترش پوسيدگي دندان ها به شمار مي رود.

پژوهش ها نشان دهنده آن است که توجه به عادات صحيح غذايي و رعايت بهداشت دهان و دندان به غير از داشتن دندان هايي سالم، از بسياري از بيماري هاي قلبي، ناراحتي هاي گوارشي، کبدي، دردهاي مفصلي و... جلوگيري مي کند.

طبق آمار دانشگاه «مينه سوتا»ي امريکا 25 درصد سکته هاي مغزي و قلبي در افرادي رخ داده که داراي کانون هاي عفوني در حفره دندان بوده اند.

از آنجا که برخي عفونت هاي مزمن دنداني يا لثه بدون درد بوده و بيمار متوجه آن نمي شود تا جايي که آثار سوء عفونت ها از طريق سيستم گردش خون به ساير اندام ها لطمه مي زند، پزشکان بر مراجعات منظم (سالي دو مرتبه) به دندانپزشک تاکيد مي کنند.

امروزه راديوگرافي و ساير روش هاي تشخيصي به پزشکان کمک مي کند تا با پيدا کردن محل هاي پوسيدگي، از گسترش تخريب و عفونت جلوگيري کنند.

بسياري از افرادي که مسواک مي زنند به دليل ناآشنايي با شيوه صحيح مسواک زدن يا صرف وقت ناکافي براي اين منظور، بهره لازم را از مسواک زدن نبرده و باز دچار مشکلاتي که شايع ترين آن پوسيدگي است، مي شوند.

دکتر «رحيم پور» بر ضرورت آموزش صحيح مسواک زدن توسط والدين، بهداشت کاران دهان و دندان، دندانپزشکان و... اشاره و تصريح مي کند؛ «به دليل آنکه سال ها است آموزش بهداشت کاران متوقف شده است، تعداد بهداشت کاران کشور متناسب با جمعيت رشد نيافته و کمبود بهداشت کار دهان و دندان احساس مي شود.»

تکنيک هاي نوين بارگذاري ايمپلنت

در دهه اخير رشته ايمپلنتولوژي يا کاشت دندان در سيري قرار گرفته است که مساله «بارگذاري» فوري تاج دندان روي ايمپلنت اهميت يافته و سيستم هاي مختلفي به دنبال افزايش ميزان موفقيت در اين روش حاصل شده است. در روش هاي قديمي به دليل مشکلات بيومکانيکي که در طراحي ايمپلنت وجود داشت، بارگذاري فوري تاج دندان روي ايمپلنت ميسر نبود.

دکتر «شهباز ناصر مستوفي»، متخصص پروتز و از ارائه دهندگان مقاله در کنگره امسال انجمن دندانپزشکي ايران در مورد تکنيک هاي جديد بارگذاري روي ايمپلنت مي گويد؛ «در اين سيستم، پس از جايگزيني ايمپلنت در داخل استخوان فک، انتهاي ايمپلنت به صورت يک چهار پايه در داخل استخوان فک باز شده و سبب ثبات اوليه ايمپلنت در داخل استخوان فک مي شود. به عبارتي اين ثبات به حدي به وجود مي آيد تا امکان بارگذاري ايمپلنت در همان زمان جراحي (و نه با تاخير) ميسر شود.»

وي در مورد نحوه کار گذاشتن ايمپلنت در داخل استخوان فک مي گويد؛ «با يک بي حسي کاملاً مشابه بي حسي که براي پر کردن يا کشيدن دندان به کار مي رود، عمل کاشت ايمپلنت انجام مي شود اما در صورتي که نياز به پيوندهاي استخوان پيشرفته در ابعاد وسيع باشد، بيمار در اتاق عمل مورد جراحي قرار مي گيرد.»

کاربرد سلول هاي بنيادي در دندانپزشکي

سابقه به کارگيري سلول هاي بنيادي به سال 1961 مي رسد. هرچند اين سابقه مربوط به کشف اين سلول ها در خون است اما در سال 1964 سلول جنيني سرطان جداسازي شد. در سال 1968 نخستين پيوند مغز استخوان انجام شد تا آنجا که در سال 1984 اين سلول ها از انسان جدا شد و... در کل، تمام اين فعاليت ها براي بازسازي نسوج و ايجاد بافت هاي جديد و همچنين جايگزيني براي پيوند اعضا صورت گرفته و مي گيرد.

سلول هاي بنيادي داراي خاصيت تبديل به سلول هاي ديگر بوده و از همين خاصيت براي توليد دندان نيز استفاده شده است ولي تمامي اين روش ها در مراحل آزمايشي هستند.

يکي از مباحث مطرح شده در «چهل و هفتمين کنگره سالانه انجمن دندانپزشکي ايران»، کاربرد سلول هاي بنيادي در حيطه دندانپزشکي بود که به همين مناسبت کارگاهي نيز همزمان با اين کنگره برگزار شد. دکتر «احد خوش زبان» جراح دندانپزشک و مدير آزمايشگاه تحقيقات مرکز تحقيقات و بانک فرآورده هاي پيوندي ايران واقع در مجتمع بيمارستان امام خميني در مورد کاربرد سلول هاي بنيادي در دندانپزشکي مي گويد؛ «سلول هاي بنيادي جنيني، سلول هاي بنيادي عصبي و سلول هاي بنيادي بالغ مشتق شده از مغز استخوان، وقتي در معرض القاي ژن مناسب دنداني قرار مي گيرند، به اين وضعيت پاسخ مناسب داده و توليد دندان مي کنند.»

در ناحيه دهان و دندان منشاءهايي براي سلول بنيادي وجود دارد که تاکنون شناخته شده است ولي با پيشرفت روزافزون رشته مهندسي بافت، نواحي بيشتري در اين ناحيه مورد توجه قرار خواهد گرفت.»

هرچند که عاج همانند استخوان توانايي بازسازي خود را به طور کامل ندارد، اما با توجه به قابليت ترميم محدودي که در روند ساخت عاج ترميمي دارد، نظريه وجود سلول ها بنيادي در پالپ دندان مطرح شده است.

دکتر «خوش زبان»، مغز استخوان، پالپ دندان و دندان شيري را منابع مناسبي از سلول هاي بنيادين به منظور کاربرد درماني آن به صورت «اتولوگ» (سلول هاي بنيادي که از خود شخص گرفته مي شود) در مهندسي بافت برمي شمارد.

وي همچنين از لثه به عنوان نوع خاص ديگري از سلول هاي زايشي نام مي برد که به آن «کراتينوسايت لثه» مي گويند و پس از چند مرحله به نسج لثه تبديل مي شود. اين دندانپزشک از ناحيه بين دندان و استخوان دور دندان به عنوان ناحيه سومي ياد مي کند که الياف نگهدارنده دندان را توليد مي کنند.

دکتر «خوش زبان» در ادامه تصريح مي دارد؛ «در کل و با تمام مراحل تحقيقاتي که تاکنون طي شده است، ولي دندان کاملي که داراي قدرت رويش کامل مانند دندان انسان باشد، هنوز حاصل نشده و دندان هاي به دست آمده بيشتر شبيه يک توده توموري به نام ادنتوما هستند که حالت تاج آن يا مخروطي يا تاج بزرگ تر از نرمال حاصل شده است.» وي در ادامه افزود؛ «در يک جمع بندي کلي بايد گفت سلول هاي بنيادي براي مصارف مختلف استفاده مي شوند که بيشترين کاربرد را براي توليد استخوان در اطراف دندان و اطراف ايمپلنت دنداني دارد و براي بازسازي نسوج نگهدارنده دندان، فعاليت هاي فراواني آغاز شده که در تحقيقات آزمايشگاهي و همچنين مدل هاي حيواني نتايجي حاصل شده که هرچند مورد توجه بوده، ولي مي بايست در کلينيک منتظر تحقيقات تکميلي ديگري نيز باشيم.»